Aktywność fizyczna w prewencji chorób sercowo-naczyniowych u osób starszych

2 Sty

niowych można zauważyć także wpływ podjętej w podeszłym wieku aktywności fizycznej na zmniejszenie zapadalności na choroby sercowo-naczyniowe oraz ograniczenie ich nega­tywnych skutków w postaci zmniejszenia związanej z nimi śmiertelności. Wyniki największych, najbardziej znanych i najczęściej cytowanych długoterminowych badań epidemio­logicznych, takich jak badania Framingham, Harvard Alumni Study czy Nurses Health Study I MRFIT, wskazują na ko­rzystne efekty regularnej aktywności fizycznej w prewencji choroby wieńcowej serca i zmniejszaniu umieralności z po­wodu chorób sercowo-naczyniowych oraz umieralności ogól­nej. Okres obserwacji w badaniach tych wynosił kilkadziesiąt lat, a badane populacje liczyły nawet kilkadziesiąt tysięcy osób. Meta-analizy obejmujące te badania wskazują na zwią­zek poziomu aktywności fizycznej z redukcją umieralności ogólnej oraz zmniejszeniem ryzyka wystąpienia choroby wień­cowej. Przy czym jest to niezależne od płci badanych i ich wieku, co skłania do podejmowania walki o każdego pacjen­ta, także należącego do populacji seniorów, w celu uchro­nienia go przed zapadnięciem na choroby sercowo-naczy- niowe.

Ze względu na łączne bardzo duże skumulowane ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, dotyczy to także naj­częściej właśnie populacji seniorów, w której w krótkim sto­sunkowo czasie powodują śmiertelne zejścia. W USA 84% osób w wieku powyżej 65. r.ż. umiera z powodu choroby wień­cowej serca [14]. Częstość jej występowania w populacji osób starszych wynosi około 80/1000 mężczyzn i 90/1000 kobiet, przy czym w podgrupie najstarszej, tj. powyżej 75. r.ż., jest jeszcze większa: 217/1000 mężczyzn i 129/1000 kobiet. Na podstawie badań autopsyjnych u 50% kobiet i 70-80% męż­czyzn w podeszłym wieku stwierdzono istotne klinicznie zwę­żenia tętnic wieńcowych [6, 46].

Mając dane o korzystnym nie tylko jakościowo, ale także ilościowo wpływie systematycznej aktywności fizycznej na statystyczne wydłużenie życia lekarze nie powinni mieć żad­nych obaw przed nakłanianiem pacjentów do modyfikacji ich aktywności fizycznej [33]. Wtórna prewencja choroby wień­cowej u pacjentów w podeszłym wieku jest niezwykle ważna ze względu na pozytywny wpływ na wskaźniki zachorowal­ności i umieralności, a także na jakość życia. Nie można przy tym pominąć korzystnych implikacji skutecznej prewencji w aspekcie finansowych nakładów na opiekę zdrowotną obej­mującą starszych chorych. Kompleksowa ocena efektywno­ści poszczególnych strategii terapeutycznych w omawianej populacji, na podstawie dużych randomizowanych prób kli­nicznych, jest utrudniona na skutek niewielkiej liczby badań, a wtórna prewencja zbyt rzadko stosowana z powodu często atypowej symptomatologii choroby wieńcowej, stwarzającej u osób w wieku podeszłym trudności diagnostyczne. Prewen­cja wtórna, obejmująca modyfikację stylu życia i farmakote­rapię, jest tak samo ważna w tej grupie wiekowej pacjentów, jak i u młodszych chorych – ze względu na korzystny wpływ w odniesieniu do zachorowalności, umieralności i odczuwa­nej jakości życia [14, 46].

Częstość występowania: cukrzycy, zaburzeń lipidowych i nadciśnienia tętniczego zwiększa się gwałtownie z wiekiem. Wiąże się to m.in. z drastycznym ograniczeniem aktywności fizycznej, jakie obserwujemy u ludzi w podeszłym wieku. Występowanie w populacji osób starszych kilku czynników ryzyka jednocześnie powoduje ich wzajemną intensyfikację, co skutkuje bardzo dużym całkowitym ryzykiem wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Zmniejszanie tego ryzyka przez modyfikację czynników zagrożenia w populacji senio­rów przynosi największe efekty zgodnie z zasadą, że osoby najbardziej zagrożone rozwojem chorób sercowo-naczynio- wych odnoszą największą korzyść z ich modyfikacji.

Jednym z zasadniczych czynników zagrożenia układu sercowo-naczyniowego jest nadciśnienie tętnicze, które do­tyczy ponad 2/3 pacjentów powyżej 65. roku życia. Poza częstszym występowaniem w tej grupie wiekowej nadciśnie­nia tętniczego, dodatkowo znacznie częściej odnotowuje się przypadki niewłaściwej jego kontroli. U podłoża tego proce­su leżą pojawiające się wraz z wiekiem zmiany patofizjolo­giczne, mające wpływ na nadciśnienie oraz jego leczenie. Zanik włókien elastycznych w ścianie wielkich naczyń powo­duje zwiększenie ich sztywności, co jest przyczyną całkowi­tego oporu naczyniowego i obciążenia lewej komory. Ponad­to na wysokość ciśnienia tętniczego wraz ze starzeniem się organizmu ma także wpływ postępująca dysfunkcja układu autonomicznego i zmniejszenie wrażliwości baroreceptorów tętniczych oraz mniejsza sprawność nerek. Wszystkie te pro­cesy przyczyniają się do zwiększenia częstości występowa­nia nadciśnienia tętniczego oraz jego konsekwencji w popu­lacji osób w podeszłym wieku, co potwierdzają obserwacje programu National Health and Nutrition Survey III (NHANES III), według którego u 63% osób w wieku 65-74 lat stwierdzo­no nadciśnienie tętnicze. Mimo pojawienia się niekorzystnych mechanizmów wpływających na wzrost ciśnienia tętniczego, w wielu badaniach wykazano, że także w populacjach osób w wieku podeszłym umiarkowany aerobowy trening fizyczny powoduje zmniejszenie skurczowego ciśnienia tętniczego i jest istotnym elementem niefarmakologicznego leczenia nad­ciśnienia tętniczego [31]. Efekt ten najlepiej był wyrażony u badanych o najsłabszej tolerancji wysiłku, objawiającej się wyjściowo małym szczytowym zużyciem tlenu [30].

Modyfikacja aktywności fizycznej w populacji seniorów powinna być elementem zintegrowanego postępowania nie- farmakologicznego, obejmującego ponadto redukcję masy ciała oraz odpowiednie postępowanie dietetyczne, zwłasz­cza że – co wynika z badań TONE – te działania prozdrowot­ne cechuje nawet większa skuteczność u pacjentów starszych niż u młodszych [45]. Niestety, także w tej grupie korzystny efekt hipotensyjny aktywności fizycznej zanika wkrótce po zaprzestaniu jej stosowania [44]. Poza znaczeniem dla roz­woju chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienie tętnicze ma olbrzymi wpływ na funkcje poznawcze oraz szybsze wystę­powanie zmian otępiennych w populacji ludzi starszych, co skutkuje utratą tak istotnej niezależności oraz zdolności do samodzielnej egzystencji [37].

Ze względu na najniższy poziom aktywności fizycznej u chorych należących do populacji seniorów bardzo często występuje w niej także najistotniejszy czynnik ryzyka rozwo­ju nadciśnienia tętniczego, jakim jest zwiększona masa cia­ła, która ma ścisły związek z zaburzeniami gospodarki lipi­dowej. Otyłość, zazwyczaj trzewna, powiązana zwykle z ze­społem metabolicznym, stanowi istotny problem w kontek­ście zagrożenia chorobą wieńcową serca. Występuje często również u ludzi w starszym wieku [43]. Nadwaga dotyczy wszystkich społeczeństw krajów wysoko uprzemysłowionych. W USA alarm z powodu epidemicznego wręcz zwiększenia liczby przypadków otyłości ogłoszono w 1994 r. na podsta­wie wyników badań NHANES (National Health and Nutrition Examination Survey). W czasie kolejnych 6 lat zaobserwo­wano zwiększenie częstości występowania otyłości z 22,9% do 30,5% [35]. Efektem tego była intensywna akcja zwalcza­nia i zapobiegania otyłości podjęta przez Amerykańskie To­warzystwo Kardiologiczne, do której zaangażowano media publiczne, znane osoby z „show businessu” oraz polityków. Rozwiązanie problemu nadmiernej masy ciała wymaga dwóch działań: restrykcji dietetycznych w połączeniu ze wzmożoną aktywnością ruchową.

Niestety, nadal nie ma ścisłych wytycznych dotyczących redukcji masy ciała u osób w podeszłym wieku. Związane jest to z niewielką ilością wiarygodnych danych na temat wpływu diety i aktywności ruchowej na nadwagę w tej grupie wiekowej. Zwraca się przy tym uwagę na małą rolę samych ćwiczeń fizycznych, co prawdopodobnie jest skutkiem niskie­go poziomu treningu u starszych chorych na chorobę niedo­krwienną serca. Niemniej jednak zaleca się, by starsi pacjenci z tym schorzeniem oraz z nadwagą jako uzupełnienie odpo­wiedniej diety niskokalorycznej praktykowali częstsze i dłuż­sze spacery [27].

Docelowe stężenie lipidów, osiągane dzięki połączeniu zmian dietetycznych (Adult Treatment Panel III diet) i inter­wencji farmakologicznej, według wytycznych NCEP (Natio­nal Cholesterol Education Program) są u pacjentów starszych podobne jak u młodszych: LDL < 100 mg/dl (a nawet < 70 mg/dl u pacjentów, u których występuje bardzo duże ryzy­ko), HDL > 40 mg/dl, a przy TGL > 200 mg/dl – nie-HDL cholesterol (cholesterol minus HDL) <130 mg/dl [42].

Konieczność uzyskania przez chorych w podeszłym wie­ku wymienionych stężeń lipidów w surowicy krwi sprawia, że działania służące osiągnięciu tego celu muszą być wie­lokierunkowe. Poza farmakoterapią i działaniami dietetycz­nymi powinny one obejmować także odpowiednio stosowa­ną aktywność fizyczną. Jej skuteczność potwierdził McCon- nell i wsp., oceniając wpływ rehabilitacji kardiologicznej, pro­wadzonej u 125 kobiet i 456 mężczyzn w wieku od 40 do ponad 70 lat, na stężenie cholesterolu całkowitego i trigli- cerydów w surowicy. W analizowanych grupach nastąpiła podobna procentowa poprawa stężenia lipidów, bez wzglę­du na wiek chorych [26]. Także Lavie i wsp. zaobserwowali brak różnicy między starszymi i młodszymi pacjentami pod­danymi II fazie rehabilitacji kardiologicznej w aspekcie wpły­wu na gospodarkę lipidową. Wykazali oni istotne statystycz­nie zwiększenie stężenia HDL-cholesterolu oraz zmniejsze­nie stosunku LDL/HDL-cholesterolu, przy braku zmiany stę­żenia cholesterolu całkowitego i LDL-cholesterolu. Towa­rzyszyło temu nieistotne statystycznie zmniejszenie stęże­nia triglicerydów [22]. W kilkunastu badaniach klinicznych przeprowadzonych w Ochsner Heart and Vascular Institu- te, a dotyczących wpływu II fazy rehabilitacji kardiologicz­nej między innymi na stężenie lipidów w surowicy, wykaza­no, że największe korzyści odnieśli pacjenci w wieku powy­żej 75. roku życia [23].

W dobie uzasadnionego entuzjazmu związanego z wie­lokierunkowym dobroczynnym wpływem statyn, należy jed­nak pamiętać o innych działaniach mających na celu po­prawę parametrów gospodarki lipidowej, zwłaszcza że w populacji starszych chorych na chorobę niedokrwienną ser­ca wytrwałość w stosowaniu statyn okazuje się niezadowa­lająca – według Jackeviciusa i wsp. po sześciu miesiącach terapię przerywa większość chorych [16].

Istotnym czynnikiem ryzyka nawrotu incydentów niedo­krwiennych u chorych na rozpoznaną chorobę wieńcową, powiązanym zazwyczaj z nadmierną masą ciała, jest cukrzyca II typu. U starszych pacjentów modyfikacja stylu życia pro­wadząca do utraty masy ciała okazuje się mieć wyraźnie pozytywny wpływ na metabolizm glukozy i insuliny. U cho­rych na cukrzycę ćwiczenia fizyczne zmniejszają stężenie glikemii i insulinooporność oraz istotnie wpływają na zawar­tość i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej [18]. Zalecenia te­rapeutyczne dla starszych chorych na chorobę wieńcową i współistniejącą cukrzycę są podobne jak dla pozostałych grup wiekowych. Obejmują one, poza leczeniem farmakologicz­nym i kontrolowaną dietą, właśnie regularną aktywność ru­chową z założonym ostatecznym celem uzyskania stężenia hemoglobiny A1C < 7% i glukozy na czczo o wartościach zbliżonych do prawidłowych [39].

Reklamy

Stypendia, nagrody i wyróżnienia

1 Gru

Z przepisów zawartych w art. 31 ustawy o sporcie można wywnioskować, że beneficjentami nagród ufundowanych przez jednostki samorządu terytorialnego są sportowcy oraz trenerzy tych sportowców, którzy osiągnęli określony wynik sportowy. Ustawodawca nie określa, jaki wynik ani na jakim szczeblu może być premiowany. Każda jednostka samorządu terytorialnego powinna wskazać w uchwale, jaki rezultat zasługuje na wyróżnienie. Nie musi to być nawet obiektywnie wysokie miejsce. Nagroda za osiągnięcie sportowe może zostać przyznana na przykład za słabszy wynik w mistrzostwach kraju przy obiektywnie dużej liczbie uczestników danych zawodów[1]. Może być również przekazana za osiągnięcie wysokiego wyniku sportowego o niewymiernym charakterze, takim jak np. zdobycie trudnego szczytu górskiego (Rada Miejska w Piszu 2012). Organ samorządowy ustalający zasady przyznawania nagród (w przypadku gminy jest to rada gminy, w powiecie rada powiatu, a w województwie sejmik województwa) zobowiązany jest do wzorowania się na kryteriach ustalonych przez ustawodawcę. Z jednej strony powinien brać pod uwagę osiągnięty wynik sportowy, zaś z drugiej znaczenie danego sportu dla jednostki samorządu terytorialnego. Nagrody mogą przyjąć postać zarówno nagród pieniężnych, jak i rzeczowych. Organ samorządu określa również wysokość nagrody oraz kategorię wiekową określonego sportowca[2].

Na mocy art. 31 ustawy o sporcie jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać i finansować okresowe stypendia sportowe dla sportowców oraz ich trenerów osiągających wysokie wyniki w krajowym lub międzynarodowym współzawodnictwie sportowym. Jest to ten sam przepis, który wprowadza możliwość otrzymania przez zawodników i ich trenerów nagród i wyróżnień fundowanych przez lokalne organy samorządowe.

Istnieje jedna, zasadnicza różnica pomiędzy regulacjami dotyczącymi nagród i stypendiów. Istotą stypendium jest prawo do otrzymywania przez określony czas powtarzającego się świadczenia pieniężnego. Zaś nagroda ma charakter jednorazowy i może być świadczeniem zarówno o charakterze pieniężnym, jak i rzeczowym[3]. Pozostałe uregulowania dotyczące zakresu podmiotowego i przedmiotowego są zbieżne.

[1]    M. Badura, H. Basiński, G. Kałużny, M. Wojcieszak, Ustawa o sporcie. Komentarz, Warszawa 2011.

[2]    Ibidem.

[3]    Ibidem.

Wdrażanie edukacji zdrowotnej do szkoły – strategia działań

2 List

Do populacji dzieci i młodzieży najłatwiej jest dotrzeć poprzez szkołę, a dzięki dzieciom można pośrednio dotrzeć do rodziców, społeczności lokalnej, a nawet całego społeczeństwa. Stąd szkolną edukację zdro­wotną uważa się za najlepszą, długofalową inwestycję w zdrowie społe­czeństwa.

Szkoła jako siedlisko, w którym uczniowie i pracownicy spędzają dużą część swojego życia, ma ogromny wpływ na ich samopoczucie. Od tego, jaka panuje w niej atmosfera, jaka jest jej organizacja oraz preferowa­ne metody pracy, w dużym stopniu zależy, czy jest ona środowiskiem wspierającym i promującym zdrowie.

‚ Wykazano, że wykształcenie ma wprost proporcjonalny wpływ na zdro­wie. Im wyższy jego poziom w danej społeczności, tym większe zasoby dla zdrowia (szanse na dalszą pracę, zdolność radzenia sobie z trudnoś­ciami i kierowania własnym życiem), a jednocześnie niższe wskaźniki umieralności i zapadalności na wiele chorób oraz mniej czynników ry­zyka.

Niemniej, aby szkolną edukację zdrowotną można było uznać za wszechstronną, musi ona spełniać cztery podstawowe warunki:

  1. Uwzględniać całościowe, holistyczne podejście do zdrowia oraz związek między zdrowiem a czynnikami, które je warunkują.
  2. Wykorzystywać wszelkie formalne i nieformalne okoliczności dla edu­kacji zdrowotnej, a także korzystać ze wszystkich służb i możliwości zarówno w szkole, jak i poza nią.
  3. Dążyć do ujednolicenia informacji o zdrowiu, jakie uczeń otrzymuje od rodziny i rówieśników oraz ze środków masowego przekazu, reklam i społeczności lokalnej.
  4. Zachęcać dzieci i młodzież do prowadzenia zdrowego stylu życia oraz stwarzać warunki wspierające zdrowie.

Według B. Woynarowskiej, przyjęcie koncepcji wszechstronnej edu kac ji zdrowotnej wyznacza następujące kierunki działań szkoły:

Włączenie edukacji zdrowotnej do polityki i progra­mu dydaktyczno-wychowawczego szkoły – zdrowie jest wartością nadrzędną dla jednostki; jest potrzebne każdemu, ponieważ warunkuje określoną jakość życia. Dlatego treści dotyczące jego ochrony i wzmacniania powinny znaleźć swoje miejsce w programie i organiza­cji szkoły. W większości krajów edukacja zdrowotna nie jest odrębnym przedmiotem nauczania, ale ma postać tzw. ścieżki międzyprzedmiotowej zintegrowanej ze wszystkimi przedmio­tami i innymi ścieżkami. Oznacza to, że poszczególne treści z zakresu edukacji zdrowotnej są przekazywane w ramach różnych przedmiotów nauczania. W celu realizacji tematów uznanych przez szkołę za prioryte­towe można dodatkowo organizować cykle lekcji, spotkań, kursy itd. Po­dobną koncepcję przyjęto w Polsce w podstawie programowej, do której po raz pierwszy wprowadzono edukację zdrowotną jako obowiązkową w 1997 roku, wyodrębniając w jej ramach takie bloki tematyczne, jak:

  • higiena osobista i otoczenia; bezpieczeństwo i pierwsza pomoc; żywność i żywienie;
  • aktywność ruchowa, praca i wypoczynek, czas wolny;
  • edukacja do życia w rodzinie i społeczności, psychospołeczne aspekty;
  • zdrowia, seksualność człowieka;
  • życie bez nałogów.

Niestety w ramach reformy systemu oświaty w 1999 roku wdrożono nową podstawę programową ścieżki „edukacja prozdrowotna” dla szkoły podstawowej i gimnazjum, ograniczając w niej treści dotyczące zdrowia psychospołecznego i profilaktyki uzależnień oraz wyłączając zagadnienia dotyczące seksualizmu człowieka. Ponadto ścieżki tej nie uwzględniono w podstawach programowych szkoły ponadpodsta­wowej, umieszczając niektóre jej elementy w przedmiotach: biologia i wychowanie do życia w rodzinie.

B. Woynarowska (red.), Zdrowie i szkoła, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000.

Modele edukacji zdrowotnej

2 Paźdź

Obecnie na święcie postępuje demedykalizacja edukacji zdrowotnej oraz przeniesienie akcentów z orientacji patogenetycznej (skoncentrowanej na chorobach, zagrożeniach zdrowotnych) na orientację salutogenetyczną (w centrum zainteresowania której znajdują się poten­cjał zdrowotny, jakość życia oraz zdolność do samorealizacji) i ujawnia się to w ewolucji jej poszczególnych modeli.

Do tej pory opracowano trzy modele edukacji zdrowotne,, których skuteczność i przydatność w realizacji idei promocji zdrowia jest rożna.

Najbardziej odległy od idei promocji zdrowia jest model zorientowany na eliminację określonych jednostek chorobowych. Działania edukacyjne podejmowane w ramach tego modelu są skierowane na grupy czynników ryzyka związanych z poszczególnymi jednostkami chorobowymi.

Oddziaływania edukacyjne w ramach omawianego modelu są mało skuteczne szczególnie wśród ludzi młodych, dla których perspektywa po­jawienia się choroby po latach nie stanowi wystarczającego argumentu na rzecz zmiany zachowań.

Ostatni z trzech przedstawionych modeli jest zorientowany na zdro­wie w ujęciu holistycznym, biopsychospołecznym. Jest on niezwykle skuteczny z punktu widzenia trwałej zmiany zachowań i postaw oraz jest traktowany jako najwłaściwszy z uwagi na ideę promocji zdrowia. W modelu tym główny nacisk kładzie się nie na choro­by i czynniki ryzyka, lecz na ludzi i miejsca, które powinny być przedmio­tom oddziaływań edukacji zdrowotnej. Podstawowy wysiłek koncentruje się tutaj na budowaniu i wdrażaniu kompleksowych programów edukacyj­nych, ukierunkowanych na konkretne środowiska społeczne, jak na przy­kład środowisko szkoły czy miejsce pracy, i adresowanych do określonych grup społecznych, na przykład do ludzi młodych. Działania edukacyjne podejmowane w ramach tego modelu mają wpływać na czynniki kształtujące zdrowie, tak by zwiększyć potencjał zdrowia we wszystkich jego wymiarach: fizycznym, psychicznym i społecznym.

Spośród programów edukacyjnych tworzonych w ramach modelu trzeciego niewątpliwie najbardziej skuteczne są programy adresowane do dzieci i młodzieży. Dzieje się tak dlatego, że okres adolescencji jest naj­ważniejszy w procesie socjalizacji (który w pewnym uproszczeniu można by sprowadzić do przygotowania młodego człowieka do pełnienia róż­norodnych zadań i ról społecznych). Jednostka jest wówczas najbardziej elastyczna, podatna na oddziaływania społeczne i edukacyjne, w tym także dotyczące właściwych nawykowi zachowań zdrowotnych.

Test z promocji zdrowia

2 Wrz

poniżej test na egzaminie z promocji zdrowia

1. Rozwój Promocji Zdrowia jako dziedziny naukowej określa się na
a| okres po drugiej wojnie światowej
b) początek lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia
c) przełomie 1970 i 1980roku
d) początek 2000 roku

2. Strategicznym celem NPZ jest:
a) zwiększona dostępność do świadczeń zdrowotnych
b) poprawa zdrowia i związanej i nim jakości życia ludności oraz zmniejszenie nierówności w zdrowiu
c) działanie międzyresortowe na rzecz poprawy zdrowia
d) określenie polityki zdrowotnej każdego narodu

3. W skład promocji zdrowia wchodzą następujące elementy:
a) edukacja zdrowotna, profilaktyka, prewencja
b) edukacja zdrowotna, profilaktyka, styl życia
c) edukacja zdrowotna, profilaktyka, polityka zdrowotna
d) edukacja zdrowotna, prewencja, zachowania zdrowotne

4. Edukacja zdrowotna to:
a) proces, w którym ludzie uczą się dbać o swoje zdrowie
b) proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie społeczeństwa
c) proces nauczania prawidłowych zachowań zdrowotnych
d) wszystkie wymienione

5. Hołbtyczny model zdrowia charakteryzuje się miedzy innymi:

a) rozwojem medycyny naprawczej
b) eliminowaniem czynników ryzyka
c) leczeniem chorób
di aktywnością jednostki

6. Styl Życia obejmuje miedzy innymi:

a) aktywność fizyczną
b) środowisko fizyczne e) czynniki genetyczne
d) żaden z wymienionych

7. Najbliższy idei promocji zdrowia jest model edukacji zorientowany na:

a) chorobę
b) czynniki ryzyka
c) zdrowie
d) profilaktykę

8. W programach promocji zdrowia cel ogólny powinien wskazywać:

a) efekt, a nie opisywać działanie
b) konkretne kierunki działań
c) wyniki, które będą osiągnięte
d) grupę celową

9. Osiągniecie sukcesu w edukacji zdrowotnej zależy od:

a) ciągłego zwiększania nakładów na służbę zdrowia
b) zwiększenia dostępności do świadczeń zdrowotnych
c) wiedzy i umiejętnościom osób zaangażowanych w ten proces
d) prawodawstwa i ustawodawstwa

 

10. Palenie tytoniu jest nałogiem wywoływanym przez dwa wzajemnie oddziaływujące na siebie uzależnienia. To, które związane jest z koniecznością utrzymania odpowiedniego, wyższego u palacza tytoniu, poziomu nikotyny w surowicy krwi, nazywa się:
a. nałogiem
b. uzależnieniem farmakologicznym
c. uzależnieniem behawioralnym
d. żadne z wymienionych

 

11. Szpital Promujący Zdrowie swoim działaniem obejmuje:

a) pacjentów i personel
b) rodziny pacjentów
c) wszystkie wymienione
d) społeczność lokalną

12. Samobadanie piersi należy zacząć od:

a) 15 roku życia
b) 20 roku życia
c) 25 roku życia
d) 30 roku życia

13. Promocja zdrowia to:
a. działania profilaktyczne wpływające na zdrowie
b. proces zwiększający oddziaływanie na własne zdrowie
c. rehabilitacja
d. stan dobrobytu bio-psycho-społecznego

14. Kluczowym narzędziem w promocji zdrowia jest:

a) edukacja zdrowotna
b) profilaktyka
c) prewencja
d) poradnictwo

15. Świadomość zdrowotna to:

a) traktowanie zdrowia w kategoriach zasobu
b) poczucie odpowiedzialności za stan swojego zdrowia
c) zdawanie sobie sprawy, ze styl życia w dużej mierze decyduje o kondycji zdrowotnej
d) wszystkie wymienione

16. Determinanty zdrowia to:

a) styl życia
b) opieka zdrowotna
c) czynniki biologiczne i środowiskowe
d) wszystkie wymienione

17. Diagnoza edukacyjna i organizacyjna skupia się na:

a) czynnikach umożliwiających realizację programu
b) jakości życia
c) potęgowaniu zdrowia
d) zachowaniach i środowisku

18. Autorytatywny model edukacji ma charakter:
a) działania z kimś
b) działania na rzecz czegoś
c) wymiany doświadczeń
d) instruktażowy

Cel i przedmiot badań

1 Sier

metodologia pracy magisterskiej

W podrozdziale dotyczącym metodologii badań własnych zostaną omówione następujące kwestie: cel, przedmiot, dobór próby badawczej, teren badań, a także problemy badawcze. Ponadto zostaną omówione metody, techniki i narzędzia badawcze stosowanych w badaniach pedagogicznych.

Mieczysław Łobocki definiuje metodologię badań pedagogicznych jako naukę o zasadach i sposobach postępowania badawczego zalecanych i stosowanych w pedagogice. Przez zasady, czy reguły lub normy takiego postępowania, rozumie się pewne najogólniejsze dyrektywy (zalecenia), mające na celu ułatwienie w miarę skutecznego przeprowadzenia badań. Natomiast sposobami postępowania badawczego nazywa się procedury (strategie) gromadzenia i opracowania interesujących badacza wyników .

Badania pedagogiczne, może w większym stopniu, niż gdzie indziej określone są przez cele, jakim służą. Ich zadaniem jest zbadanie warunków niezbędnych do realizacji postulowanych stanów rzeczy. Celem badania jest poznanie umożliwiające działanie skuteczne’40.

Z punktu widzenia celu badania wyróżniamy w pedagogice:

  • badania teoretyczne określone także jako badania podstawowe,
  • badania eksperymentalne, zwane także badaniami weryfikacyjnymi,
  • badania diagnostyczne z odmianami badań terapeutycznych i
  • prognostycznych149.

W badaniach ilościowych cel badań jest wyraźnie określony przed ich rozpoczęciem. Można go sprecyzować, podejmując próbę udzielenia odpowiedzi na kilka formalnych pytań. Celem badań może być odpowiedź na pytanie: „Jak jest?” (wyznaczające opisowy charakter celu badawczego), „Dlaczego…?” (wyznaczający diagnostyczny charakter celu badań), „Jaki jest związek między.?” (wyznaczające diagnostyczno-wyjaśniający cel badań)150.

Celem badań pedagogicznych jest poznanie naukowe istniejącej realnie, doświadczalnie rzeczywistości społecznej, opis jakiegoś zjawiska, instytucji lub [1] [2] [3] [4]

jednostki. Oprócz funkcji poznawczej badania pedagogiczne spełniają funkcje praktyczno-użyteczne oraz funkcje poznawcze[5].

Celem niniejszych badań było poznanie roli reklamy społecznej jako narzędzia kampanii społecznej. Badania miały pokazać jakie znaczenie mają mechanizmy stosowane w przekazie reklamowym, a także przybliżyć wiedzę dotyczącą ważnych problemów społecznych, która może być wykorzystywana w edukacji i profilaktyce.

Kolejnym omawianym aspektem jest przedmiot badań. Według Janusza Sztumskiego przedmiotem badań jest to wszystko, co składa się na tzw. rzeczywistość społeczną. Do najistotniejszych jej składników zaliczamy:

  • zbiorowość i zbiory społeczne;
  • instytucje społeczne;
  • procesy i zjawisko społeczne[6].

Przedmiotem badania była reklama społeczna. Analiza definicji wskazuje, że reklama społeczna podobnie jak reklama komercyjna służy nie tylko informowaniu, ale również zmianie postawy i zachowania. Jej celem jest wywołanie postaw i zachowań społecznie pożądanych, poprzez namawianie do prospołecznych zachowań, jak np. pomaganie potrzebującym, oraz namawianie do zaniechania zachowań niepożądanych. Ponieważ reklama społeczna jest powszechnie dostępna, dostarcza informacji na tematy ważne społecznie. Poprzez swoją funkcję edukacyjną przekazują jakąś wiedzę. To reklamy skłaniające człowieka do myślenia, sprawiające, że człowiek zastanowi się nad sensem reklamy. Niejednokrotnie pobudzi do działania.

Dobór osób badanych, czyli wyselekcjonowanie dla celów badawczych pewnej ich liczby spośród określonej zbiorowości ludzi, którymi badacz jest szczególnie zainteresowany. Zbiorowość tę nazywa się populacją lub zbiorowością generalną albo populacją generalną, a osoby wyselekcjonowane próbą lub próbką[7].

Istnieją różne sposoby doboru osób badanych. Najczęściej mówi się o losowym i celowym doborze próby. Losowy jej dobór polega na doborze osób z określonej populacji w taki sposób, by decydował o tym przypadek, a nie świadomy wybór. Z celowym doborem natomiast mamy do czynienia wtedy, gdy wyselekcjonowania osób badanych z danej populacji dokonuje bezpośrednio sam badacz[8] [9] [10].

W badaniach zostały przeanalizowane reklamy społeczne emitowane w 2011 roku. Terenem badań była strona internetowa poświęcona kampaniom społecznym „kampaniespoleczne”pl (Fundacja Komunikacji Społecznej to organizacja pozarządowa działająca od 1998 roku, której misją jest wprowadzanie dobrej i odpowiedzialnej komunikacji jako podstawowego warunku zgody, współpracy i zrozumienia niezbędnych dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Cele Fundacji to podnoszenie jakości komunikacji społecznej w Polsce poprzez profesjonalizację marketingu społecznego i tworzenie warunków współpracy organizacji pozarządowych, mediów i biznesu)’55.

Dla uzupełnienia badań zostały przeprowadzone wywiady z przedstawicielami czterech agencji reklamowych, tworzących reklamy społeczne.

W badaniach został wykorzystany dobór próby celowo-losowy. Badania zostały przeprowadzone w lutym 2012 roku. Przeprowadzone badania miały zarówno charakter jakościowy jak i ilościowy. Badania jakościowe dotyczyły wywiadu z przedstawicielami agencji reklamowych, natomiast badania ilościowe odnosiły się do analizy reklam, w których istotna była liczba pojawienia się danego wskaźnika.

Aby badania przyniosły rzetelne i istotne wyniki niezbędne jest przeprowadzenie badań pilotażowych. Badania pilotażowe to swoisty zabieg organizacyjno-koncepcyjny, który ma na celu uwiarygodnienie lub korektę założeń teoretycznych i rozwiązań warsztatowych oraz utworzenie ich ostatecznej, niezmiennej wersji. Owa niezmienność, stałość wszystkich procedur badawczych, założeń teoretycznych i technik badawczych jest typową właściwością badań ilościowych. W badaniach pilotażowych weryfikujemy trafność wyboru terenu badań lub grupy badawczej ze względu na cel badań. Mają one także dać odpowiedź na pytanie o to, czy przygotowane narzędzia badawcze są funkcjonalne, to znaczy czy wypełniają przypisane im zadania (dotyczy to komunikatywności języka, budowy pytań lub rang skali, ich precyzji, jednoznaczności itp.

Badania pilotażowe zostały przeprowadzone w styczniu 2012 roku. Badania te miały na celu pokazać, czy za pomocą skonstruowanego narzędzia badawczego zostanie uzyskana odpowiedź na wyznaczone cele badań, których było poznanie roli reklamy społecznej jako narzędzia kampanii społecznej.

[1] Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 13 – 14.

[2]     Zob. J. Sztumski, [w:] T. Pilch, T. Bauman (red.), Zasady badań pedagogicznych – strategie ilościowe i jakościowe, Warszawa 2001 s. 35.

[3]    Zob. Tamże, s. 36.

[4] Zob. S. Palka, Podstawy metodologii badań w pedagogice, Gdańsk 2009, s. 66.

[5] Zob. W. Dutkiewicz, Podstawy metodologii badań do pracy magisterskiej i licencjackiej z pedagogiki, Kielce 2001, s. 50.

[6]    J. Sztumski, Wstęp do metod i technik społecznych, Katowice 1995, s. 19.

[7]    Zob. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 40.

[8] Zob. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 40.

[10]   Zob. S. Palka, Podstawy metodologii badań w pedagogice, Gdańsk 2009, s. 69.

Różnice między reklamą komercyjną a społeczną

14 Lip

podrozdział pracy magisterskiej

Tabela 3. ilustruje podstawowe różnice między reklamą społeczną a komercyjną.

Tabela 3. Różnice między reklamą komercyjną a społeczną

  reklama komercyjna reklama społeczna
złożoność postawy

(siła, trwałość i

stabilność

zmienianej postawy)

na ogół niewielka na ogół duża
pożądany poziom

zmiany postawy

zazwyczaj płytki –

zmiana w obrębie stosowanego repertuaru zachowań – np. zmiana marki pitego soku

często głęboki – zrezygnowanie z pewnych zachowań na rzecz innych – zaprzestanie niebezpiecznej jazdy, zaprzestanie palenia papierosów
charakter przekazu zazwyczaj przyjemny, gratyfikujący – reklamy komercyjne mówią o stanach przyjemnych i obiecują        przyjemne

odczucia

często nieprzyjemny, awersyjny – reklamy społeczne mówią często o rzeczach, o których ludzie nie chcą myśleć, które wypierają i do których sami przed sobą nie chcą się przyznać, np. ryzyko zachorowania na raka, przemoc w rodzinie
rodzaj korzyści bliska       perspektywa

korzyści

obiecywanych           w

reklamie – „kupisz lody, poczujesz jakie są smaczne”

odroczona perspektywa i często trudna        do        wyobrażenia       –

„przestaniesz palić, zmniejszy się w przyszłości szansa zachorowania na serce”

intencje przypisane

nadawcy

chęć zysku i próba oszukania        –          w

konsekwencji

niska        wiarygodność

nadawcy i brak zaufania

chęć pomocy innym – w

konsekwencji wysoka

wiarygodność nadawcy i zaufanie

budżet większe budżety – na badania,     kreację i

realizację

kampanii reklamowej

mniejsze budżety – często wręcz brak środków

finansowych na badania i profesjonalną reklamę

Źródło: D. Maison, N. Maliszewski, Co to jest reklama społeczna, [w:] D. Maison, P. Wasilewski (red.), Propaganda dobrych serc czyli rzecz o reklamie społecznej, Kraków 2002, s. 9.

W odróżnieniu od reklamy komercyjnej, postawy, które mają być zmieniane przez reklamę społeczną, są na ogół mocno zakorzenione w społecznej tradycji i wartościach. Mają one swoje źródło w zwyczajach i upodobaniach (np. niezdrowe tradycje kulinarne), religii (np. stosunek do wielodzietności, stosunek do transfuzji krwi, przeszczepów), wychowaniu (np. rola kobiety w rodzinie). Poprzez zakorzenienie w tradycji postawy takie są zazwyczaj bardziej złożone niż większość postaw konsumenckich[1]. Przykładem są postawy wobec homoseksualizmu. Dana osoba na poziomie utajonym może odczuwać niechęć wobec homoseksualizmu, ale myśleć o sobie jako o wzorze tolerancji. Tę niechęć trzeba zmienić, choć odbiorca nie jest jej świadom. Trudno też zmienić postawy ze względu na ich siłę, której źródłem jest na przykład uzależnienie. Konsekwencją rzucenia palenia papierosów może być spadek nastroju wywołany zmianami neurochemicznymi w mózgu. Zmiana postawy nie tylko dotyczy siły, ale także znaku. Jeśli ktoś lubi objadać się słodyczami, a ma pozytywną postawę do słodyczy, to po obejrzeniu reklamy powinien wyrażać negatywny stosunek do objadania się[2].

Celem większości reklam komercyjnych jest zachęcenie konsumenta do zmiany używanej marki na inną (np. żeby zamiast jogurtu marki A zaczął jeść jogurt marki B). Taka zmiana nie jest zazwyczaj głęboką zmianą postawy. Ponadto, w tym przypadku, celem jej nie jest zachowanie, a jedynie zmiana sposobu realizacji danego zachowania. Zupełnie inaczej to wygląda w reklamach społecznych, które najczęściej starają się wpływać na silniejsze i bardziej stabilne postawy. Często ich celem jest zmiana postawy na przeciwną (np. z negatywnej – niechęć wobec osób odmiennej narodowości, na pozytywną – przychylny stosunek wobec nich) lub zmiana dotychczasowego zachowania (np. zmiana brawurowej jazdy samochodem na łagodną)[3]. Postawy zmieniane przez reklamę społeczną są znacznie bardziej złożone. Przykładem jest chociażby postawa wobec alkoholu. Jest ona silna, gdyż często wiąże się z nałogiem. Jest także stabilna, gdyż jeśli ktoś lubi pić wódkę, to rzadko kiedy nagle się to zmienia. Jest też złożona. Ma charakter ambiwalentny, a wręcz niektóre skojarzenia na temat alkoholu mogą być ukryte. Z jednej strony pozytywne skojarzenia dotyczą atmosfery zabawy, utraty kontroli, preferencji smakowych, polskiej tradycji, a także skojarzeń z męskością, pewnej przynależności do grupy („z nami się nie napijesz?”). Z drugiej jednak strony ta utrata kontroli bywa niebezpieczna, mocne trunki uzależniają, kojarzą się z patologią, przemocą, grzechem. Te negatywne skojarzenia niepokoją, mogą być więc ukryte[4].

Autorzy większości reklam komercyjnych starają się wywołać reklamą dobry nastrój poprzez wprowadzanie przyjemnej scenerii i muzyki, wykorzystanie znanych i lubianych osób lub tworzenie zabawnych historii. Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku reklam społecznych. Mają one często charakter awersyjny: smucą, przerażają, mówią o sprawach, które wywołują lęk, niechęć i dotyczą problemów, o których większość ludzi chciałaby zapomnieć (np. takie tematy jak śmierć, choroby, bieda, przemoc, patologia). W konsekwencji reklamy społeczne często wywołują u odbiorcy odczucia negatywne[5]. Jeśli osoba paląca papierosy ma rzucić palenie, to straszy się ją konsekwencjami nałogu, czyli rakiem płuc, nieświeżym zapachem z ust. Zapomina się jednak o tym, że dana osoba może chętniej zmienić swoje zachowa nie, kiedy obieca się jej jakąś nagrodę. Mężczyznę można lepiej zachęcić do uprawiania sportu obietnicą atrakcyjnego wyglądu, powodzenia u płci przeciwnej niż wizją piwnego brzuszka jak u kobiety w 9 miesiącu ciąży. Mitem jest to, że reklamy społeczne powinny wyciskać z nas łzy, straszyć, być czarno-białe. Reklamodawca na ogół rozwiązuje dylemat księdza – czy obiecywać niebo, czy straszyć piekłem. Jeden i drugi sposób może być skuteczny, ale ich efektywność zależy od tego, do czego się namawia i w jakiej sytuacji. Nagrody są skuteczne zwłaszcza kiedy chcemy kogoś namówić do jakiegoś działania, np. do profilaktycznego badania się w związku z rakiem piersi[6].

Podstawowym środkiem perswazji, którym dysponuje reklama komercyjna, jest oferowanie korzyści, których osiągnięcie nie jest trudne i zazwyczaj nie wymaga dużego wysiłku: wystarczy kupić dany produkt. W przypadku reklam społecznych obiecywane korzyści nie są tak wyraźne i oczywiste. Wiele osób nie dostrzega korzyści, jakie mogą mieć z powodu większej akceptacji dla niepełnosprawnych lub tolerancji dla uchodźców. W innych reklamach obiecywane korzyści są bardzo odległe, przez co trudne do wyobrażenia, jak np. w przypadku reklam nawiązujących do zachowań proekologicznych, których celem jest ochrona zasobów naturalnych dla przyszłych pokoleń. Ponadto obiecywane korzyści nie zawsze bezpośrednio dotyczą adresata reklamy, ale osoby trzeciej. Tak jest, gdy ktoś oddaje krew, wspiera akcję humanitarną lub przekazuje pieniądze, dzięki którym mają być stworzone godziwe warunki umierającym. Korzyści często mają charakter wewnętrzny i subiektywny, jak zadowolenie z samego siebie, spokój, wygoda. Bez względu na stopień trudności w definiowaniu korzyści oferowanych przez marketing społeczny, przystępując do tworzenia kampanii reklamowej, należy pamiętać, że skuteczne działanie marketingowe jest wynikiem zaoferowania korzyści jak najlepiej zdefiniowanych i dopasowanych do potrzeb grupy docelowej[7].

Reklamę komercyjną i społeczną różni również nastawienie do nadawcy i przypisywane mu intencje. Większość ludzi jest negatywnie nastawiona do reklam. Reklamy są kojarzone z manipulacją, kłamstwem, namawiać do kupowania niepotrzebnych rzeczy. W konsekwencji nadawca reklamy (producent, agencja reklamowa) jest postrzegany, często w nieuczciwy sposób, jako naciągający ludzi i nastawiony wyłącznie na zysk, czyli mało wiarygodny. Pod tym względem w dużo lepszej sytuacji jest reklama społeczna. Poprzez poruszanie ważnych problemów nadawcy zazwyczaj przypisywane są jak najlepsze intencje (nie chęć zysku, ale altruistyczna chęć pomocy), przez co taka reklama wydaje się bardziej wiarygodna. Jednak pozytywny odbiór nadawcy w przypadku reklam społecznych nie zawsze jest regułą bezwyjątkową. Zależy to od tego, na ile nadawca komunikatu społecznego jest organizacją lubianą i cieszącą się uznaniem. Jeżeli tak nie jest, również komunikat w reklamie społecznej może wywoływać bunt u odbiorców. Z doświadczeń kampanii społecznych na świecie wynika, że problem ten występuje często w przypadku komunikatów przekazywanych przez organizacje rządowe, policję, firmy ubezpieczeniowe, czyli organizacje, wobec których ludzie nie zawsze są pozytywnie nastawieni[8].

Milionowe budżety kampanii komercyjnych są nieporównywalnie większe niż budżety akcji społecznych. Są wyjątki. Na przykład w USA na skutek przegranych procesów koncerny tytoniowe zostały zobligowane do wydania 13 miliardów dolarów na kampanie społeczne w okresie 25 lat. W Polsce kampanie często realizowane są za kilkanaście, kilkadziesiąt tysięcy złotych. Jest to sytuacja niepokojąca, świadcząca o złym planowaniu wydatków na problemy społeczne. Działania prewencyjne, takie jak kampanie społeczne, są dużo tańsze niż koszty ich zaniechania. Liczą się poza tym nie tylko pieniądze związane z leczeniem osób, które np. uległy wypadkowi, są uzależnione, bezcenne jest też ich życie i zdrowie[9] [10] [11].

Reklama społeczna dotyczy zagadnień poważnych i fundamentalnych: ludzkiej intymności, cierpienia i wyborów moralnych. Działa przede wszystkim na nasze emocje. Dlatego przede wszystkim wymaga szczerości i autentyzmu, a nie intelektualnej kokieterii. Wymaga też propozycji konkretnego działania po to, by zamiast drażnić uruchomione emocje, zaprząc je do działania w słusznej sprawie’20. Reklama społeczna to jest taki komunikat, którego treść mieści się w tym, co my określamy przymiotnikiem „społeczny”, czyli reklama na rzecz dobra publicznego. Reklamy społeczne powstają z inicjatywy organizacji lub instytucji, które dochodzą do wniosku, że pewne zjawiska społeczne zależą od postaw społecznych; że zjawiska negatywne, patologie społeczne, albo pewien stan świadomości – zresztą, to niekoniecznie musi być patologia – wymagają interwencji, zmiany. I to właśnie jest najczęściej celem reklamy społecznej. Instytucje powołane do ochrony, troski o pewne obszary życia społecznego zabiegają o to, by stosunek społeczeństwa, a więc postawy społeczne, wobec tych zjawisk zmieniły się, rzecz jasna na lepsze. Zwracają uwagę na pewne potrzeby – weźmy na przykład nikotynizm, nałóg z którym społecznie warto walczyć’2‚.

Ten podrozdział w głównej mierze poświęcony był różnicom między reklamami komercyjnymi, a reklamami społecznymi. Niemniej jednak reklamy te nie tylko różnią się od siebie, lecz są też elementy, które je łączą. Podobne metody i techniki stosuje się zarówno do jednych, jak i do drugich. Oba typy stawiają sobie za cel zmianę postaw, jednakże w reklamie społecznej poziom zmiany postawy często jest głęboki, np. rezygnacja z pewnych zachowań na rzecz innych. Mówiąc o reklamie społecznej nie sposób jest nie wspomnieć o mechanizmach działania kampanii społecznych, które szczegółowo zostaną omówione w kolejnym podrozdziale.

[1]    Zob. D. Maison, N. Maliszewski, Co to jest reklama społeczna, [w:] D. Maison, P. Wasilewski (red.), Propaganda dobrych serc czyli rzecz o reklamie społecznej, Kraków 2002, s. 10.

[2]    Zob. N. Maliszewski, Koń trojański w reklamie społecznej, Warszawa 2007, s. 7.

[3]    Por. D. Maison, N. Maliszewski, Co to jest reklama społeczna, [w:] D. Maison, P. Wasilewski (red.), Propaganda dobrych serc czyli rzecz o reklamie społecznej, Kraków 2002, s. 10 – 11.

[4] Zob. N. Maliszewski, Koń trojański w reklamie społecznej, Warszawa 2007, s. 6.

[5]    Zob. D. Maison, N. Maliszewski, tamże, s. 11.

[6] Zob. N. Maliszewski, tamże, s. 8.

[7]    Zob. D. Maison, N. Maliszewski, Co to jest reklama społeczna, [w:] D. Maison, P. Wasilewski (red.), Propaganda dobrych serc czyli rzecz o reklamie społecznej, Kraków 2002, s. 11.

[8]    Por. D. Maison, N. Maliszewski, Co to jest reklama społeczna, [w:] D. Maison, P. Wasilewski (red.), Propaganda dobrych serc czyli rzecz o reklamie społecznej, Kraków 2002, s. 11 – 12.

[9] Zob. N. Maliszewski, Koń trojański w reklamie społecznej, Warszawa 2007, s. 11.

[11]     Por. P. Prochenko, L. Stafiej, I. Stankiewicz, M. Izdebski, Reklama społeczna kreacja a skuteczność, s. 11 – 12.

Sprzedaż kosmetyków

1 Czer

Sprzedaż kosmetyków w sklepach ogólnospożywczych cieszy się dużą popularnością głównie w miejscowościach z ponad 10 tysięczną liczbą mieszkańców – „odpowiadają one aż za 84% handlu artykułami kosmetyczno-chemicznymi”[1].  Nie wszystkie jednak produkty liczyć mogą na zbyt w tego rodzaju placówkach. Najmniejszym powodzeniem cieszą się kosmetyki kolorowe, zaś popularne są kosmetyki zapachowe, pielęgnacyjne (dla dorosłych i dla dzieci) oraz preparaty do włosów; do często kupowanych towarów należą też samoopalacze. Ze źródeł Kolportera za rok 2004[2], dowiadujemy się, że najczęściej kupowanymi kosmetykami w sklepach spożywczych są:

  1. Kremy do rąk 33%
  2. Balsamy/mleczka 30%
  3. Kremy dla dzieci 24%
  4. Produkty do opalania 6%
  5. Kremy do stóp 4%
  6. Samoopalacze 2%
  7. Produkty po opalaniu 1%
  8. Zestawy kosmetyków 1%

Ponieważ sklepy spożywcze, jak sama nazwa wskazuje, nastawione są na sprzedaż głównie artykułów tzw. pierwszej potrzeby, dlatego też ich właściciele powinni odpowiednio eksponować proponowane kosmetyki, tzn. winni poznać zasady budowania półki z kosmetykami, biorąc pod uwagę fakt, iż nie może ona być tak szeroka, jak ta, którą oferują hipermarkety. Podstawą jest niewątpliwie podział na kosmetyki uniwersalne i specjalistyczne. W pierwszej grupie znajdują się np. nawilżające mleczka oraz kremy, kremy do rąk, a w drugiej np. kosmetyki zwalczające cellulit czy ujędrniające. Duże znaczenie ma również, by grupować produkty według marki, która stanowi, jak wiadomo, istotne kryterium wyboru- uzyskujemy dzięki temu czytelność ekspozycji. Ważnym elementem są nowości, choć nie powinny one dominować w sklepie spożywczym oraz tzw. „square deale”, czyli połączone w jeden zestaw, np. mleczko do ciała i krem do twarzy lub popularne ostatnio opakowania zawierające dodatkową pojemność gratis. Kosmetyki zapachowe, które dobrze sprzedają się w sklepach spożywczych to głównie dezodoranty i wody toaletowe ze średniej półki cenowej. Dla kosmetyków luksusowych natomiast przeznaczone są sklepy specjalistyczne: perfumerie oraz tradycyjne drogerie. Badanie przeprowadzone w ubiegłym roku przez TNS OBOP wykazało, że łącznie, z tego rodzaju kanału korzysta 46% respondentów, najczęściej są to kobiety -46% , mężczyźni stanowią 36%. Jeśli chodzi o kosmetyki z wyższej półki, popularnym kanałem dystrybucji są sieci perfumerii Empik (15%), jednak tam, częściej kupują mężczyźni (22%), niż kobiety (10%). Również mężczyźni, zdecydowanie częściej niż kobiety zaopatrują się w sklepach bezcłowych (11% mężczyzn, 5% kobiet)[3].

[1] Dane zaczerpnięte z artykułu G. Szafrańca 84 proc. kosmetyków sprzedają sklepy spożywcze w  Wiadomości Handlowe, 15. 01.2005, s. 25

[2] Dane zaczerpnięte z artykułu M. Kromera, Chemia i kosmetyki mogą się opłacać sklepom spożywczym w Wiadomości Handlowe 15.07.2005 s. 12

[3]  Dane pochodzą z artykułu Kosmetyki luksusowe w Polsce z dnia 05.10.04